Fukushima: Một Cảnh Cáo Đối Với
Nhân Loại
Diễn biến
Trận động đất hết sức lớn (
8,9° Richter - đã làm xê dịch đảo Honshu của nước Nhật 2,4 m
về hướng đông theo Viện địa chất Mỹ USGS ) và sóng thần
kinh khủng tại vùng đông bắc Nhật Bản ngày 11/3/2011 đã gây
ra thảm họa đang diễn biến tại nhà máy điện hạt nhân tỉnh
Fukushima (cách Tokyo 250 km về phía Bắc).
Về số lò điện hạt nhân, Nhật
Bản đứng thứ ba với 55 lò ( tỷ lệ điện hạt nhân là 30%) sau
Pháp 58 lò ( 78%) và Mỹ 104
lò (
20% ).
Nhà máy Fukushima Daiichi 1 có
6 lò phản ứng ( trong số đó, các lò 4-5-6 ngừng vận hành
trước trận động đất vì đang được bảo trì ) và nhà máy
Fukushima Daini 2 cách đó 10 km có 4 lò phản ứng. Các lò
Daiichi được xây cất vào đầu những năm 70 và các lò Daini
vào những năm 80 bởi các Công ty General Electric, Toshiba
và Hitachi. Kiểu lò nước sôi BWR ( Boiled Water Reactor )
này rất phổ biến ở Nhật khác với kiểu lò nước áp suất PWR (
Pressurized Water Reactor ) thông dụng trên thế giới, đặc
biệt ở Pháp. Hai kiểu lò này tương đối an toàn hơn lò nhà
máy Tchernobyl RBMK ( Reaktor Bolchoi
Mochtchnosti Kanalni ) của Ukraine vì có vỏ bêtông cốt thép
bọc lò dày 1,5m ( enceinte de confinement ) để ngăn cản
phóng xạ thoát ra ngoài.
Ngày 11/3, ngay
sau trận động đất xảy ra, các lò phản ứng ở Fukushima tự
động ngừng hoạt động. Tuy nhiên, hệ thống làm lạnh cần phải
tiếp tục làm việc để giảm nhiệt độ dư rất cao trong lò.
Không may, trận động đất đã làm tê liệt hệ thống cung cấp
điện . Các máy phát điện dự phòng diesel được khởi động để
cung cấp điện cho hệ thống làm lạnh nhưng chỉ một tiếng đồng
hồ sau, tất cả các máy dự phòng này đều hỏng do sóng thần
tràn vào. Nhà máy được thiết kế để chống sóng thần, nhưng
mức nước lên cao quá 10 m ! Có Pin tiếp cứu nhưng cũng
không được lâu lắm và các xe phát điện di động thì lại đến
quá trễ !
Thiếu hệ thống
làm lạnh lò phản ứng, hơi nước sinh ra nhiều và làm tăng áp
suất trong lò (840 kPa, gấp đôi mức bình thường ). Dù đã
cố gắng xả hơi vào các không gian rộng hơn của nhà máy và kể
cả xả ra ngoài không gian, TEPCO (Công ty Điện lực Tokyo)
cũng không thành công trong việc làm giảm áp suất. Vào lúc
15h36 ngày 12/3 (giờ địa phương), một vụ nổ vì khí hydro đã
xảy ra tại tòa nhà lò phản ứng số 1 (460 MW) của nhà máy
Fukushima Daiichi. Vụ nổ làm tung bay một phần tòa nhà,
nhưng lò phản ứng và vỏ bọc lò chưa bị thiệt hại. Tuy nhiên,
cơ quan an toàn hạt nhân của Nhật thừa nhận rằng một phần
tâm lò phản ứng (chứa các thanh nhiên liệu) đã bị nóng chảy.
TEPCO quyết định bơm nước biển vào lò, để tránh các thanh
nhiên liệu bị nóng chảy hoàn toàn. Biện pháp tuyệt vọng này,
xem như hy sinh các lò sắp được hưu trí, vì nước biến sẽ làm
gỉ vật liệu nhanh chóng. Để đối phó với sự cố xảy ra đối với
tâm lò phản ứng, cần tiến hành theo ba bước sau : làm ngưng
hoạt động lò phản ứng ( được thực hiện ), làm lạnh lò, và
ngăn không cho chất phóng xạ thoát ra ngoài. Với những gì đã
xảy ra thì việc thực hiện ở bước thứ hai và thứ ba đều không
thành công. TEPCO đã kêu gọi cơ quan nguyên tử quốc tế (
IAEA ) và chuyên gia Mỹ đem nước làm lạnh đặc biệt mà vẫn
không có kết quả khả quan.
Vấn đề tương tự
cũng xảy ra đối với lò phản ứng số 3 (780 MW) thuộc nhà máy
Fukushima Daiichi. Và sự lo ngại này đã thực sự đến khi xảy
ra hai vụ nổ tại lò phản ứng này trong ngày 14/3. Như ở lò
số 1, hydro được sinh ra do tương tác với vỏ thanh nhiên
liệu. Zr ( Zirconium) nóng trên 1200°C, với nước, tạo ZrO2,
tỏa ra 6500 kj/kg Zr. Khối lượng H2 sinh ra trong lò nước
sôi có thể gấp đôi so với lò áp lực ! Các chuyên gia Nhật
chưa cho biết số thanh nhiên liệu ( nhiên liệu Mox có
plutonium rất độc) bị nóng chảy và cách phân bố trong lò.
Trong trường hợp thủng lò, nhiên liệu nóng chảy vì nhiệt độ
rất cao ( trên 2000° C- 2500°C ) có thể làm vỏ bọc lò bị
nứt, để phóng xạ lan ra ngoài. Hiện tượng này đã được Đại
học California nghiên cứu từ năm 1985. Cũng như lò phản ứng
số 1, vỏ bọc lò phản ứng số 3 hình như vẫn chưa bị ảnh hưởng
quan trọng.
Tuy nhiên, mối
lo ngại lớn nhất lại nằm ở lò phản ứng số 2 (780 MW) của
nhà máy này. Mực nước trong lò phản ứng đã xuống rất thấp,
điều này làm tăng nguy cơ tâm lò phản ứng bị nóng chảy. Các
thanh nhiên liệu dài 3,71 m không được nước che lấp trên 3 m
! Thậm chí, sau vụ nổ ở lò phản ứng số 3, TEPCO đã lo ngại
không còn khả năng làm lạnh cho lò số 2.
Ngày 15/3 đến
lượt lò số 2 bị nổ ! Đồng thời ở lò số 4 (780 MW), hồ (
piscine ) chứa các thanh nhiên liệu của tâm lò đã sử dụng bị
cháy! Hai lò 5 (780 MW) và 6 ( 1100 MW ) cũng đang có vấn đề
vì độ nóng lên cao. Ngày 17/3 TEPCO buộc phải sử dụng trực
thăng lớn để đổ nước biển pha với Acide borique xuống nhà
máy. Acide borique có đặc tính hấp thụ nơtrôn để tránh phản
ứng dây chuyền có thể xảy ra. Mức phóng xạ cao nên phi công
không thể hạ xuống dưới 150 m. Dung tich của hồ là 2000 tấn
nước và mỗi giờ cần 50 tấn.
Cuối cùng
Tepco phải huy động hàng chục xe cứu hỏa, sử dụng vòi phun
nước rất mạnh với hy vọng che ngập khối thanh nhiên liệu
đang bốc sôi trong lòng hồ nước để không cho phóng xạ thoát
ra ngoài trời. Về lâu dài, chuyên gia Nhật Bản đã nghĩ đến
kế hoạch xây dựng quan tài bằng bêtông (Sarcophage) để bao
trùm các lò như ở Tchernobyl. Ở đây Sarcophage thứ nhất đã
bị rạn nức nhiều nơi ngay từ lúc đầu. Sarcophage thứ hai
trị giá 1 tỷ đôla đang được xây cất và sẽ có hiệu lực chỉ
trong vòng 100 năm mà thôi !
Tình hình hiện
nay tại nhà máy điện hạt nhân Fukushima vô cùng nguy hiểm.
Không riêng gì lò số 3 mà cả nhà máy có thể xem như không
thể điều khiển được nữa ! Trong số đội ngũ 800 nhân viên phụ
trách vận hành chỉ còn 50 người hy sinh tính mạng phải ở
lại. Bức tường phóng xạ vô hình, không màu, không mùi đã cấm
nhân viên chuyên môn vào nhà máy cứu chữa, trừ những cảm tử
quân! Câu điện vào nhà, đem nước vào hồ, bình thường thì có
gì khó khăn ? Ai cũng thừa biết Nhật Bản giỏi nhất thế giới
về con người máy ( Robot ) thế mà nhân viên đành bó tay,
chứng kiến bất lực thảm cảnh điêu tàn.
Tất cả mọi tình
huống đều có thể xảy ra, kể cả tình huống đáng lo sợ nhất là
tâm lò phản ứng bị nóng chảy hoàn toàn, gây nổ lò phản ứng
và đẩy bụi phóng xạ ra ngoài không gian. Cơ quan an toàn
Pháp đặt mức độ nghiêm trọng của
Fukushima lên số 6 trên thang đo INES (International
Nuclear Event Scale) nguy hiểm hơn biến cố Three Mile Island
ở Mỹ ( 28/3/1979 ) và sau thảm họa Tchernobyl ( 26/4/1986 )
với mức độ cao nhất, số 7. Cơ quan an toàn Nhật Bản xếp
Fukushima vào mức độ số 4 ( hôm nay mới lên 5 ) có lẽ để cho
dư luận khỏi hoang mang? Dân chúng Nhật Bản, tuy có tinh
thần kỷ luật đáng kính phục, nhưng họ bắt đầu lên tiếng chỉ
trích chính phủ và TEPCO về cách quản trị tình hình với
nhiều thông tin không chính xác? TEPCO đã nhiều lần bị chính
phủ cảnh cáo và phạt nặng vì đã gian trá ( 200 báo cáo không
đúng sự thật trong 20 năm ! ) và giấu giếm nhiều tài liệu
tối quan trọng về an toàn.
Nguy cơ ô nhiễm
phóng xạ đang là nỗi lo sợ lớn nhất hiện nay của Nhật Bản và
các nước láng giềng. Sau vụ nổ ở lò phản ứng số 1, lượng
phóng xạ đo được trong phòng điều khiển của lò phản ứng cao
gấp 1000 lần so với mức bình thường. Mức phóng xạ ở khu lò
số 3 ngày 12/3 đã lên đến 400 mSv/h!
(1).
Những “liquidateurs“ ở Tchernobyl, tử nạn một tháng sau thảm
họa, đều hấp thụ hơn 6000 mSv/h ! Về tiềm năng của chất
phóng xạ, nên biết rằng tổng công suất 6 lò của nhà máy
Fukushima là 4680 MW, gần 5 lần lớn hơn công suất của lò
(1000 MW) bị nổ ở Tchernobyl. Chất điều độ ( modérateur )
của lò Tchernobyl là graphite, dễ cháy, chứ không phải là
nước như ở các lò Fukushima (Xin mời quý bạn xem bài RFI
phỏng vấn tôi về Tchernobyl ngày 26/4/2006 ).
Tình
hình đến hôm nay có thể tóm tắt như sau : 3 tâm lò bị nóng
chảy ( lò 1-70%,lò 2- 33%), 2 hỏa hoạn ở hồ chứa nhiên liệu,
5 vụ nổ hydro. Trong 5 lò, các thanh nhiên liệu đã sử dụng
tiếp xúc trực tiếp với khí quyển. Số nhiên liệu tích trữ ở
trong các hồ nước đang sôi bằng 4 lần số nhiên liệu trong
các thùng lò. Một đường giây điện đã được nối vào nhà máy
ngày 19/3 với mục đích phục hồi hệ thống làm lạnh. Nhà chức
trách đã ra lệnh sơ tán hơn 200.000 dân cách 20 - 30 km xung
quanh nhà máy điện hạt nhân. Dân ngoại quốc ớ Tokyo cũng
hoang mang và bắt đầu rời kinh đô.
Ở khu vực nhà máy điện
Fukushima, nước biển, sữa, rau, hải sản đã bị ô nhiểm. Dân
chúng còn ở đây đang ở trong tình trạng không đựơc ra ngoài,
không có thức ăn, không có nước uống ! Ngay ở Tokio, nước
cho trẻ con cũng bắt đầu làm dân chúng hết sức hoang mang.
Tùy hướng gió bay, một khi lên cao, làn mây
phóng xạ có thể lan tràn rất xa, bay qua nhiều nước trên thế
giới như làn mây Tchernobyl. Kamchatka ( Nga ) và
California (Mỹ) đã có dấu vết bị nhiễm phóng xạ Iode I-131
và Césium Cs-137. Sản phẩm phân
hạch Strontium Sr-90 thì khó phát hiện hơn. Thời gian phân
hủy một nửa của các chất độc này là : Césium 137 ( 30 năm ),
Strontium 90 ( 28 năm ), Iode 131 ( 8 ngày ).
Làn mây phóng xạ đầu tiên,
chưa tai hại sức khỏe, đã đến Pháp hôm nay. Rồi đây sẽ còn
nhiều làn mây khác !
Nếu có mưa
trong các ngày tới thì tình hình càng thêm phức tạp, bởi
chất phóng xạ sẽ theo mưa rơi xuống đất, gây ô nhiễm nguồn
nước, sản xuất nông nghiệp. Ngay cả trong tình huống mong
đợi nhất là các lò phản ứng được khống chế, sau khi tình
trạng khẩn cấp qua đi, cần phải tiếp tục công tác khử nhiễm,
ban bố lệnh cấm sử dụng và buôn bán thực phẩm được sản xuất
ở địa phương này.
Hậu quả
Dư luận thế giới xôn
xao lo sợ và những đoàn thể chống điên hạt nhân đang lên
tiếng dữ dội. Cộng đồng Âu Châu ( 143 lò ), Pháp, Ấn Độ,
Nga, Trung Quốc và nhiều nước khác đã ra lệnh kiểm soát chặt
chẽ và củng cố tất cả các nhà máy điện hạt nhân để đối phó
với mọi rủi ro tai biến. Cộng đồng Âu Châu đang muốn thống
nhất các tiêu chuẩn an toàn.
Bà Angela Meken đã
quyết định đóng cửa tạm thời 7 nhà máy điện hạt nhân của
Đức xây cất trước 1981, tạm đình chỉ việc cho gia hạn kéo
dài thời gian vận hành của nhiều nhà máy khác và dần dần từ
bỏ điện hạt nhân. Cũng như Vénézuéla, Thụy Sĩ cho hoãn lại
các dự án xây cất nhà máy điện hạt nhân. Trung Quốc cũng
ngưng cấp giấy phép làm những nhà máy điện hạt nhân mới.
Với những tai biến dồn
dập, ngoài con số khủng khiếp tạm thời, trên 25.000 người tử
nạn và mất tích. Nhật Bản đã mất trên 165 tỷ đôla, có ảnh
hưởng quan trọng đến mức tăng trưởng kinh tế.
Thị trường chứng khoán
thế giới trong những ngày qua rúng động như bị Tsunami : 67
tỷ đô của 65 công ty quốc tế về điện hạt nhân đã bay ra
khói. Tepco - 57%, Toshiba -30%, Japan Steel Works -38%,
Kepco - 23%, Areva -18%, EDF-10, 6%, RWE -8,6%... Ngược lại,
giá trị những công nghiệp năng lượng tái tạo tăng lên bội
phần.
Trên toàn cầu hiện nay
có 450 lò điện hạt nhân đang vận hành. Tỷ lệ điện hạt nhân
chỉ chiếm 15%, có nghĩa là việc thay thế điện hạt nhân trong
bản tổng kết năng lượng (bilan énergétique ) thế giới không
phải là không có lời giải thỏa đáng.
Như ở Mỹ, sau biến cố
thủy triều dầu mỏ, nhiều nước sẽ xét lại và sửa đổi luật lệ
an toàn khắt khe hơn trước nhiều, làm tăng vọt giá điện. Dân
chúng vùng California lo sợ cho 2 nhà
máy Diablo Canyon
(2 x 1100 MW) và San Onofre (2 x 1100 MW) nếu có động đất
lớn. Lý do khác làm giá điện tăng mạnh cũng vì các nước sẽ
hết sức thận trọng trước khi cấp giấy phép cho gia hạn thời
gian vận hành các lò từ 30 đến 40, 50 hay 60 năm ( trường
hợp Fessenheim 2 x 900 MW của EDF vận hành từ 1977 -1978 ).
Nên nhớ rằng gia hạn một lò tốn hàng trăm triệu đôla và
thùng lò cũng như vỏ bọc lò không thể đổi mới được. Mức an
toàn càng tăng thì giá điện lại càng cao. Nói rằng giá thành
kWh điện hạt nhân kinh tế là dối trá . Kinh phí dành cho
công trình tháo gỡ một nhà máy điện hạt nhân có thể cao bằng
hay cao hơn kinh phí đầu tư của nhà máy ấy ! Ví dụ điển hình
là ở Pháp, công trình tháo gở nhà máy Brennilis,( lò nước
nặng 70 MW), cách Brest 60 km, (xây cất năm 1962 và được
tháo gỡ từ năm 1985 mà nay vẫn chưa xong), đã tốn gần 650
triệu đôla, 20 lần cao hơn phí tổn ước lượng ! Phí tổn này
có thật sự nằm trong bài tính kinh tế về giá thành kWh
không? Có công nghiệp nào ác nghiệt mà thời gian và kinh
phí tháo gở cao hơn thời gian và kinh phí xây cất nhà máy
không?
Như tôi đã nhấn mạnh
nhiều lần từ lâu, một tai biến lớn như Tchernobyl có thể làm
lung lay hay sập đổ công nghiệp hạt nhân, tuy đồ sộ nhưng vô
cùng mỏng manh.Vì biến cố Three Mile Island ( tâm lò bị nóng
chảy 50% ) mà 30 năm nay Mỹ khớiông xây cất thêm một nhà máy
điện hạt nhân nào cả.
Pháp
Nước Pháp, nhất nhì
trên toàn cầu về số cơ sở nguyên tử, đang rất lo lắng và đặt
nhiều câu hỏi về phương diện an toàn. Với 58 lò rải rác
trong 19 nhà máy, tỷ lệ điện hạt nhân 78% cao nhất thế giới.
Trung bình, mỗi người dân Pháp ở cách xa nhà máy điên hạt
nhân tối đa chỉ 300 km. Đảng Xanh đã lên tiếng đề nghị chính
phủ trưng cầu dân ý và đóng cửa ngay các nhà máy cũ hay ở
vùng dễ bị động đất như Fessenheim ( 2 x 900 MW) và
Tricastin ( 4 x 900 MW ). Những nhà máy EDF trên nguyên tắc
chỉ có thể chống cự lại với các trận động đất dưới 7° hay 8°
Richter mà thôi. Về cách tính toán, EDF dựa trên trận động
đất xưa nhất biết được trong vùng và tăng con số thêm một ít
cho khoảng an toàn. Ví dụ nhà máy Fessenheim, EDF dựa trên
trận động đất 6,2° Richter ở Bale năm 1356 và tăng thêm 0,5
thành 6,7. Gần Bordeaux, nhà máy Blayais ( 4 x 900 MW) suýt
nữa bị nước tràn ngập trong trận bão lớn năm 1999.
Dân chúng ở vùng Paris
không an tâm lắm vì nhà máy Nogent ( 2 x 1300 MW ) chỉ cách
kinh đô 120 km !
Theo cơ quan an toàn hạt nhân
Pháp, trong năm 2010, EDF đã phải đối phó với 1000 sự cố số
1 và 2 ( trên thang đo INES) xảy ra trong các nhà máy điện
hạt nhân. Chính phủ đặt tin tưởng vào lò thế hệ thứ ba
EPR-1600 MW ( European Pressurized Reactor ) đang xây cất ở
Flamanville. Lò này cũng đang được xây cất ở Phần Lan nhưng
bị trễ 3 năm trời, làm cho Areva mất hàng tỷ đôla. Lẽ cố
nhiên, những lò thế hệ 3 như EPR, hết sức đắt tiền, an toàn
hơn lò thế hệ 2, PWR hay BWR. Tuy nhiên lò thế hệ 3 nào ( kể
cả AP1000 ) cũng chỉ là một kiểu lò tiến hóa
(évolutionnaire) vừa dựa trên kinh nghiệm quý báu của lò thế
hệ 2, vừa được bổ sung với những tiến bộ khoa học kỹ thuật,
chứ không có tính cách cách mạng. Ví dụ, với các lò
Fukushima sử dụng nguyên lý an toàn chủ động ( Active Safety
Features ) cần đến nguồn điện cấp cứu Diesel cho hệ thống
làm lạnh, các lò thế hệ 3 áp dụng nguyên lý an toàn thụ
động. Trong tương lai, lò thế hệ 4 cũng không thể nào bảo
đảm an toàn như có người mơ tưởng!
Việc mở cưả thị trường
điện lực, các Công ty tư nhân, vì coi trọng vấn đề lợi nhuận
hơn cả, nên kinh phí dành cho khâu tu bổ , kiểm tra an tòan
ngày càng kém. Trong đội ngủ 45.000 nhân viên chuyên môn phụ
trách khai thác 58 lò của EDF, 25.000 người ngoài Công ty
được thầu lại ( sous-traitant ) , làm sao an tâm ? Năm 2006,
chuyên gia Mỹ đã lưu ý Tepco về một số nguy biến có thể xẩy
ra, đặc biệt vì sự cẩu thả ở khâu bảo trì .
Cũng như ở Đức và nhiều
nuớc khác, Pháp sẽ phải thay đổi chiến lược dài hạn về năng
lượng và dần dần hạ thấp tỷ lệ điện hạt nhân. Nhiều chuyên
gia chống điện hạt nhân đã tuyên bố rằng Pháp có thể dần dần
bỏ điện hạt nhân trong vòng 25-30 năm nữa bằng cách tiết
kiệm và tăng hiệu suất năng lượng ( -50%) và triệt để sử
dụng năng lượng tái tạo (+ 80%) và khí ( + 20% ).
Việt Nam
Trong số 20 bài tôi
viết
(2) từ năm 2003 với tất cả
nhiệt tình dành cho quê hương, tôi đã nhiều lần nhấn mạnh
rằng Việt Nam không nên xây cất nhà máy điện hạt nhân vì
nhiều lý do : an toàn, chuyên gia, nhân lực, kinh tế, tài
chính, môi trường, rủi ro nguy hiểm, lưu trữ chất thải phóng
xạ...Chính sách năng lượng của nước ta, cũng như của tất cả
các nước trên thế giới, phải dựa trên việc triệt để tiết
kiệm, sử dụng có hiệu lực năng lượng, khai thác tất cả các
nguồn năng lượng tái tạo. Tổn thất năng lượng ở Việt Nam
hiện nay có thể lên đến 35-40% ! Theo tôi, không có con
đường nào khác. Tại sao người ta đi ra mình lại đi vào ? Làm
một lò điên hạt nhân là kẹt cả môt thế kỉ ( 50 năm vận hành
và 50 năm để tháo gở !)
Như tôi đã có dịp trình bày trong baì phỏng vấn của RFI về
công trình thủy điện Sơn la các nhà máy điện hạt nhân tương
lai ở Ninh Thuận cũng nằm trong vùng có thể bị động đất lớn.
Những vệ tinh đã phát hiện vết nứt (faille) sông Hồng dài
1000 km từ Tây Tạng đến khu miền Bắc và về phía nam, dọc
theo bờ biển nước ta. Vết nứt tuốt (coulissant) theo đường
rảnh, trung bình 1 cm mỗi năm, có thể làm xê dịch từng cơn :
sông, thung lũng, bãi phù sa… mỗi khi có động đất đáng kể.
Đất nước ta eo hẹp, nhất là ở mìền Trung, nếu có biến cố xẩy
ra, đồng bào ta sẽ phải làm nhà ở dưới biển hay sao ?
Về khâu xử lý chất thải phóng xạ, hết sức nguy hiểm và đắt
tiền, có cơ quan trách nhiệm bên nhà đã tuyên bố rằng sẽ
không có vấn đề gì vì ta sẽ giao trọn cho công ty ngoại quốc
bán lò đem chất thải về nước họ giải quyết lấy ! Đâu phải dễ
như thế. Thảm họa Fukushima diễn ra trong lúc những thanh
nhiên liệu còn ở trong các lò hay trong các hồ chứa nước!
Tai biến Three Mile Island, Tcherrnobyl không vì
rủi ro mà vì thiết kế không hòan bị và nhất là vì nhân viên
thiếu trình độ hay kinh nghiệm. Chủ yếu rốt cuộc vẫn là ở
con người. Với nhân lực và ngân sách eo hẹp của nước ta, tại
sao lại cả gan xung phong vào một lĩnh vực đầy chông gai
hiểm trở, xây dựng liên tíếp 8 lò từ 2014 đến 203O ? Kinh
phí khổng lồ, 30 tỷ đôla này, để dành cho năng lượng tái tạo
và các linh vực ưu tiên khác như giáo dục, nghiên cứu, y tế
, xã hội có ích lợi hơn cho đồng bào không ?
Vì sự sống còn của dân tộc, của những thế hệ con
cháu sau này, tôi thiết tha đề nghị Chính phủ Viet Nam rút
lui có trật tự, cương quyết hủy bỏ chương trình điện hạt
nhân ngay từ bây giờ, đúng thời, hợp lý, để tránh thảm họa
cho đất nước.“Chúng
ta không thừa hưởng đất đai của tổ tiên, chúng ta mượn tạm
của con cháu” ( Saint-Exupéry ).
Theo tôi, làm điện
hạt nhân là khiêu khích tạo hóa. Đến năm 2030, thì năng
lượng tái tạo đã trưởng thành và kinh tế từ lâu. Thế giới
đang đi vào một con đường bế tắc, hết sức nguy hiểm. Điện
hạt nhân không phải là lời giải cho bài toán năng lượng và
hòa bình của nhân loại và đặc biệt cho các nước như ta. Các
giới có thế lực tiếp tục lợi dụng hiện tượng thay đôi khí
hậu để đề cao vai trò điện hạt nhân. Tuy nhiên, đổi CO2 với
hạt nhân, thì chẳng khác nào như đổi Sida với dịch tả !
Ta không
nên mặc cảm: không đi vào con đường điện hạt nhân không phải
là ta “không có đầu óc thông minh”, ngược lại, tôi tin rằng
người Việt Nam ta vốn không “nhẹ dạ, cả tin”, không “lên gân
làm oai”, đủ tri thức để biết chọn con đường phát triển vững
chắc, đồng thời tránh được “khuynh gia bại sản”, và hậu quả
tai hại cho con cháu.
Thay lời kết luận
Fukushima có thể xem
như tượng trưng cho chấn tâm ( épicentre ) của cuộc động đất
khủng khiếp đang diễn ra trong công nghiệp điện hạt nhân.
Tại sao Nhật Bản lại cả gan xây cất 55 lò điện hạt nhân,
cạnh bờ biển, trên một mảnh đất eo hẹp đầy nguy biến ? Hình
ảnh điêu tàn của thảm kịch Hirochima và Nagasaki đã lu mờ
trong kí ức của các nhà lãnh đạo chính trị và khoa học của
đất nước này hay sao ? Chúng ta nghĩ gì khi nghe Thị trưởng
Tokyo tuyên bố rằng thảm họa Fukushima là một sự trừng phạt
của Thượng Đế ? Những vụ nổ liên tíếp ở nhà máy, tâm lò nóng
chảy, vỏ lò rạn nứt, gây ra lỗi lầm không thể vãn hồi, không
thể đảo ngược được. Theo nữ văn sĩ Biélorusse, Svetlana
Alexievitch, trong một bài phỏng vấn của báo Libération ngày
20/3 : “Cái chết vô hình đã thắm dần vào máu và thân thể
người dân đất Nhật. Chúng ta đã trả một giá quá đắt cho sự
tiến triển khoa học. Công nghệ cao siêu chỉ để phục vụ cho
sự yếu đuối con người. Nhân loại đang giẩm chân trên con
đường tự hủy diệt. Rất tiếc rằng người ta không biết rút
kinh nghiệm của bài học Tchernobyl !“
Trước tai biến này,
Viện sĩ Anatoli Alexandrov đã giám quả quyết rằng những nhà
máy của Liên Xô có thể được xây dựng ngay tại Place Rouge vì
hết sức an tòan ! Sergueï Kirenko của Rosatom ( Nga) mới
đây, đã tuyên bố rằng họ sẽ bán cho Viet Nam và Indonésie
những nhà máy điện hạt nhân lưu động ở ngoài khơi, vừa rẻ
tiền, vừa an tòan! Có ai xung phong sống cạnh những
Híroshima trôi nỗi này bên bờ đại dương không?
Một chuyên gia hàng đầu
về lò hạt nhân của Mỹ, Giáo Sư Arnold Gundersen, đã tuyên bố
rằng hiện nay không nên xây cất thêm một nhà máy điện hạt
nhân nào khác trên thế giới, cần phải đợi cho đến lúc các
chính phủ lượng định lại mức độ nguy hiểm tối đa như thế nào
. Lẽ cố nhiên, tôi ủng hộ lập trường này.
Những cường quốc phải
thay đổi cách nhìn và cách sống. Các giới có thế lực (lobby)
tiếp tục muốn duy trì công nghiệp điện hạt nhân, không những
đã lỗi thời, mà còn vô cùng tai hại cho hàng trăm thế hệ con
cháu sau này.
Các nhà khoa học và
chính trị gia cần có thái độ khiêm tốn hơn nữa trước sức
mạnh mênh mông của tạo hóa. Mọi tầng lớp dân chúng đều có
quyền cho ý kiến trước khi nhà chức trách thực hiện những dự
án quan trọng hay áp dụng những biện pháp có ảnh hưởng trực
tiếp đến vận mệnh của cá nhân họ và của đất nước. Tại sao
không tổ chức cuộc trưng cầu dân ý ở khắp nơi ? Nước Ý sẽ
bắt đầu trong tháng sáu này.
Các công ty quốc tế hạt
nhân không thể cứ thản nhiên xem đồng đôla quý hơn môi
trường và sinh mạng con người ! Đã đến lúc cần nói lên sự
thật thay vì dối trá với dân chúng!
Nhắc lại thảm họa
Hiroshima và Nagasaki, Kenzaburô Oé, Nobel văn chương Nhật
Bản 1994, trong một bài phỏng vấn của báo Le Monde ngày 17/3
diễn tả tâm trạng như sau :“Lịch sử Nhật Bản đang đi vào một
giai đoạn mới và một lần nữa chúng ta bị những nạn nhân hạt
nhân nhìn ngó, những người đã tỏ ra hết sức can đảm trong
nỗi đau thương. Người Nhật, đã có kinh nghiệm lửa nguyên tử,
không được nghĩ đến năng lượng hạt nhân bằng khả năng sản
xuất công nghệ“.
Ai mà không động lòng
rưng nước mắt khi nhìn thấy dân chúng Nhật Bản quằn quại đau
khổ như thế? Ai không kính phục hàng chục, hàng trăm người
đang hy sinh tính mạng để cho làn mây phóng xạ khỏi rải chất
độc trên khắp trái đất ?
Cũng như Tchernobyl,
Fukushima đang cảnh cáo nhân lọai. Tiếng nổ long trời lở đất
và sóng thần khủng khiếp ở xứ hoa đào xấu số này, rồi đây,
sẽ chận đứng sự bành trướng của công nghiệp điện hạt nhân
trên thế giới. Tôi hy vọng rằng nó sẽ làm lay chuyển lương
tâm của những nhà khoa học hay chính trị gia, thiếu tinh
thần trách nhiệm đối với nhân loại nói chung và đối với dân
với nước của họ nói riêng.
Nguyễn Khắc Nhẫn,
Nguyên Cố vấn Nha kinh
tế, dự
báo, chiến lược
EDF Paris,
GS Viện
kinh tế, chính sách năng lượng Grenoble,
GS Trường
Đại học Bách khoa Grenoble.
